Hvalaskoðun - atvinnugrein framtíðarinnar?

Undanfarinn áratug hefur hvalaskoðun þokast í áttina að því að velta meiri fjármunum heldur en viðskipti með hvalaafurðir gætu nokkurn tíma gert. Í dag nema viðskipti tengd hvalaskoðun í heiminum um einum milljarði Bandaríkjadala á ári og stöðugur vöxtur er í greininni.

Hvalaskoðun nýtur góðs af því að flestar hvalategundir ferðast um heimsins höf allt árið um kring ýmist í fæðuleit eða til mökunar. Oft safnast hvalirnir saman nálægt ströndum þar sem auðvelt er að koma auga á þá úr bátum eða jafnvel frá landi.

Kostir vistvænnar ferðamennsku á borð við hvalaskoðun eru margir og fjárhagslegur ávinningur getur verið mikill. Hvalaskoðunarfyrirtæki hafa góð áhrif á atvinnulíf byggðarlaga sem oft eiga undir högg að sækja auk þess sem hvalaskoðun vekur athygli meðal almennings á nauðsyn þess að standa vörð um auðlindir hafsins.

Áætlað er að um níu milljónir manna taki þátt í hvalaskoðunarferðum í 80 löndum ár hvert. Frá árinu 1991 hefur fjöldi þátttakenda aukist að meðaltali um 12% milli ára og útlit er fyrir áframhaldandi vöxt. Af þeim 40 þjóðum sem eiga sæti í Alþjóðahvalveiðiráðinu er hvalaskoðun stunduð í a.m.k. 34 þeirra. Mestur vöxtur í hvalaskoðun hefur þó átt sér stað á Íslandi en þar hefur aukning milli ára numið allt að 250% frá því 1994. Hvalaskoðun er verðmætari þjóðarbúinu en hvalveiðar.

Hlutverk Alþjóðahvalveiðiráðsins er að tryggja hámarksnýtingu á hvalastofnum en síðustu ár hefur komið æ betur í ljós að besta nýting hvalastofna er hvalaskoðun. Byggt á þessari hugmyndafræði hafa Ástralía og Brasilía sett fram tillögur um að hvölum verði gefin grið í Suður Kyrrahafi og í Atlantshafi. Hingað til hefur Japan hins vegar komið í veg fyrir að þessar hugmyndir næðu fram að ganga með því að ,,kaupa" atkvæði einstakra ríkja í Hvalveiðiráðinu.

Samhliða vexti í ferðaþjónustu tengdri hvalaskoðun er það ljóst að sjálfbær nýting hvalastofna og annarra auðlinda hafsins er bæði ákjósanleg frá hagrænu sjónarmiði og umhverfisins vegna.

Mengun á borð við PCB-efni og aðrir umhverfisþættir ógna þó enn tilvist hvalastofna um allan heim. Alþjóða hvalveiðiráðið ætti því að láta til sín taka á þeim vettvangi og ræða með hvaða hætti hægt er að sporna við aukinni mengun í höfunum.