Um hvalveiðar vísindaskyni

Íslendingar notuðu fyrstir þjóða hugtakið vísindaveiðar árið 1985 til þess að komast í kringum bann Alþjóðahvalveiðiráðsins við hvalveiðum (iðnaðarveiðum), sem tók gildi ári síðar á norðurhveli jarðar. Japanir fylgdu í kjölfarið árið 1987. Vísindaveiðar Japana eru þó lítið annað en yfirvarp. Þær eru til þess ætlaðar að sjá japanska markaðnum fyrir hvalkjöti þrátt fyrir það að markaðurinn fari sífellt minnkandi.

Vísindarannsóknirnar fara fram með því að safna DNA-sýnum, stærðarmælingum, aldursgreiningu og með því að kanna fæðuval út frá því sem finnst í meltingarvegi dýranna.

Gögn úr þessum rannsóknum eru ósjaldan mistúlkuð í því skyni að styrkja málstað hvalveiðiiðnaðarins. Meðal þess sem haldið er fram er að hvalir éti mikið magn nytjastofna fisks og því beri að halda stofnstærð hvala í skefjum. Gögn um einstakar hvalategundir sem henta málstaðnum eru valin sérstaklega á meðan önnur gögn um aðrar hvalategundir sem ekki stendur til að veiða eru algjörlega hunsuð.

Vísindaveiðar eru mögulegar í skjóli gloppóttra reglugerða Alþjóðahvalveiðiráðsins.

Ástralir og aðrar þjóðir hafa hins vegar beitt aðferðum við rannsóknir á hvölum sem ekki byggja á að hvalirnir séu drepnir. Lífsýnum er safnað úr lifandi dýrum og þau notuð til erfðagreiningar og til að kanna magn eiturefna í dýrunum. Sýni úr úrgangi dýranna eru nýtt til að kanna samsetningu fæðu þeirra.

Með því að merkja einstök dýr með sendum fást mun betri upplýsingar um atferli hvala almennt og ferðir þeirra í hafinu heldur en þær sem fást með sýnatöku úr dauðum dýrum.

Með því að veiða 36 hrefnur á síðasta ári (af 38 dýra kvóta) hafa íslensk stjórnvöld formlega hafið hvalveiðar á ný. Yfirlýst stefna stjórnvalda er að veiða 500 hvali á næstu tveimur árum eða 200 hrefnur, 200 langreyðar og 100 sandreyðar. Sá fjöldi sem um ræðir er langt umfram það sem nokkurt vísindaverkefni gæti réttlætt og endurspeglar von stjórnvalda um að japansmarkaður opnist á ný. Mkilvægum hagsmunum hvalaskoðunarfyrirtækja er stefnt í voða fyrir falsvonir.

Alþjóðahvalveiðiráðið hafnar vísindaveiðum Íslendinga

Í harðorðri ályktun Alþjóðahvalveiðiráðsins á fundi þess í Berlín á síðasta ári var deilt á íslensk stjórnvöld fyrir að hefja vísindaveiðar í þeim tilgangi að eiga viðskipti með hvalaafurðir við Japani jafnvel svo fljótt sem á næsta ári.

Fundurinn í Berlín undirstrikaði áhyggjur vísindanefndar ráðsins sem farið hafði yfir rannsóknaráætlun Íslendinga. Niðurstaða 39 fulltrúa í vísindanefnd Hvalveiðiráðsins var sú að vísindaáætlun Hafrannsóknarstofnunar væri afar illa undirbúin, ófullnægjandi á nánast allan hátt og afar ólíklegt verði að teljast að hún skili áreiðanlegum niðurstöðum. Hér er að finna samantekt úr þeirri ályktun:

1. Alþjóðahvalveiðiráðið hefur þegar samþykkt samræmdar vinnureglur sem varða vísindarannsóknir á hvölum. Kerfið sem stuðst er við þarfnast á engan hátt þeirra gagna sem ætlunin er að afla með vísindaveiðunum.
2. 65. og 120. grein Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna kveða á um að þjóðir heims skuli vinna sameiginlega að verndun sjávarspendýra og að rannsóknir, nýting og verndun þeirra skuli vera í samræmi við alþjóðasamþykktir.
3. Stjórnun Alþjóðahvalveiðiráðsins byggir eingöngu á gögnum sem hægt er að afla án þess að drepa hvali.
4. Vinnuhópur vísindanefndar hvalveiðiráðsins hefur fullyrt að gögn sem safnað er úr dauðum dýrum eru á engan hátt nauðsynleg.
5. Sýni sem tekin voru úr maga 5.000 hrefna við Suðurskautið í vísindaveiðum Japana sýndu fram á að svif var nánast eina fæða hvalanna.